Vaktinden önce doğan ve bu nedenle anne karnında gelişimini tam olarak tamamlayamadığı için dış dünyada daha çok mücadele vermek zorunda kalan prematüre bebekler hakkında International Hospital Çocuk Hastalıkları ve Yenidoğan Uzmanı Dr. Murat Palabıyık ile görüştük.

Bebek prematüre doğduğu için aşı yapılmalı mıdır yoksa beklemek gerekir mi?
Asla aşılarını geciktirmemek gerekiyor. Sadece hepatit B aşısını bebeğin kilosu 2 kiloya ulaşana kadar erteleyebiliyoruz. Diğer bütün aşılar takvim yaşına göre yapılıyor.

Bebeğin yatış pozisyonu önemli midir?
Ani bebek ölümlerindeki önemli faktörlerden bir tanesi bebeğin prematüre doğması ve yüzüstü yatmasıdır. Bu bebeklerin evde sırt üstü yatması gerekir. Hafif başı yana dönecek şekilde yatmalılar. Yan yatmayı sağlayacak yastıklar vardır fakat bunları çok fazla önermiyoruz; çünkü yastık desteği aldığında ilerleyen aylarda bebek koluyla yastığı iterek yüzüstü pozisyona geçebilir ve solunumu engellenir.

Oda sıcaklığı bebeğin sağlığı açısından önemli midir? Kaç derece olması gerekir?
Bir diğer faktör de aşırı sıcak çevre ve aşırı kalın örtülerdir. Anneler çocuğu üşütmekten korkar ve odayı iyice ısıtırlar. Kapılar kapatılır, camlar açılmaz. Çok sıcak ve havasız bir ortam yaratılır. Bebek bir de kat kat giydirilir. Bu da ani bebek ölümü riskini artırır. Bütün bebekler için geçerli olan şey ferahlıktır. Oda sıcaklığının serin yani 20-22 derece olması yeterlidir. RSV gibi virüsler böyle sıcak ve nemli ortamları severler. Çocuğu soğukta bıraktığınız zaman üşütmez, aşırı sıcakta bıraktığınızda üşütür.

Prematüre bebeklerde ilerleyen dönemde spastik belirtiler ortaya çıkabilir mi?
Prematüre bebekler de spastik çocuklar olabiliyorlar. Eskiden yoğun bakım imkânlarının gelişmediği dönemlerde çok şiddetli beyin kanamaları olur ve bebeklerde ağır hasarlar meydana gelirdi. Bu çocuklar maalesef, spastik tetra parazi dediğimiz, kolların bacakların tutmadığı, yatalak, nöbet geçiren çocuklar halinde taburcu edilirlerdi. Ama günümüzde yoğun bakım ünitelerindeki olanaklarla birlikte bu risk azaldı. Fakat yine de hiçbir sorun olmasa bile bu bebeklerin 6. aydan itibaren ayakları at ayağı gibi öne doğru dönmeye başlıyor ve ayaklarının ucuna basarak yürüyor. Buna spastik diparezi diyoruz.

Prematüre bebekleri virüslere ve enfeksiyonlara karşı korumak için nelere dikkat edilmeli?
Kronik akciğer hastalığı da bu bebeklerde görülebiliyor. Özellikle uzun süre solunum cihazına bağlı kalmış bu bebeklerin akciğer yapısı değişebiliyor. Bazı enfeksiyonlara karşı dirençleri azalıyor. RSV virüsü bunların başında geliyor. Prematüre bebek eve gittikten sonra hayatının ilk bir yılı içerisinde çok dikkatli bir biçimde korunmalıdır. RSV denilen virüs hafif bir burun akıntısı yapar, o gün burnumuzu çekeriz, sileriz, başka bir şey yapmaz. Defalarca RSV enfeksiyonu oluruz fakat bizde bağışıklık yapmaz. RSV virüsü elde yaşar, eliniz burnunuza değdiğinde bu virüs elinizdedir ve elinizi yıkamadan prematüre bebeği ellerseniz o RSV virüsü bebeğin akciğerlerine gider. Bebek hastaneye yatmak hatta yoğun bakımda solunum cihazına bağlanmak zorunda kalabilir. Bunu engellemek için el temizliği çok önemlidir.

Sabah kahvaltısında yumurta tüketmenin önemine dikkat çeken Hacettepe Üni. Sağlık Bilimleri Fak. Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden Prof. Dr. Neslişah Rakıcıoğlu, sabah kahvaltısında yumurta tüketilmesinin, dikkati artırdığını ve öğlen saatlerine kadar kişinin kendini tok hissetmesini sağladığını belirtti.

“Kıran Kazanır” kampanyası ile kamuoyunu yumurtanın faydaları hakkında bilinçlendirmeyi amaçlayan Yum-Bir’e (Yumurta Üreticileri Merkez Birliği) proje bilimsel danışmanlığı da yapan Prof. Dr. Neslişah Rakıcıoğlu, özellikle hızlı büyüme ve gelişme dönemindeki çocukların bilişsel performansları, öğrenme düzeyleri ve gelişimleri üzerindeki olumlu etkileri sebebiyle kahvaltılarında yumurtanın eksik olmaması gerektiğini söyledi.

Son yıllarda yapılan birçok çalışmada, kahvaltının okul çağı çocuklarında bilişsel performans ve öğrenme düzeyleri üzerine olan etkilerinin incelendiğini belirten Rakıcıoğlu, çalışmaların sonuçlarına göre, düzenli kahvaltı yapan yetişkinlerde ruhsal durum, hafıza ve mental işlevlerinin, çocuklarda ise okul performanslarının (okula devam etme, öğrenme kapasitesi, eğitilebilirlik durumu) daha iyi olduğuna dikkat çekti. Rakıcıoğlu, öğün atlamayan, sabah kahvaltı yapma alışkanlığı olan bireylerin uzun dönemde beslenme düzeyi ve sağlık durumlarında gelişim gözlemlendiğini söyledi.

Yumurta diyet programlarında da gönül rahatlığıyla tercih edilebilir…

Prof Dr. Neslişah Rakıcıoğlu’nun açıklamalarına göre; kahvaltıda glisemik indeksi düşük ve orta olan besinlerin tercih edilmesi öğlene kadar olan dönemde kişinin kendisini tok hissetmesini sağlıyor. Kahvaltıda karbonhidrat kaynağı olarak yulaflı ürünler, tam tahıl unundan kepekli ekmekler gibi düşük glisemik indeksli besinlerin tüketilmesi kan şekeri düzeyinde uzun dönemde hafif bir artışa neden olur. Sabah kahvaltısına eklenen bir yumurta, yüksek protein içeriği sayesinde insülin yanıtını artırır.

Düşük glisemik indeks içerikli bir kahvaltı sonrasında, öğle yemeğinde enerji alımının daha düşük olduğu görülmüştür. Yine hafif şişman ve şişman yetişkinlerde yumurtanın yer aldığı bir kahvaltının tüketilmesi öğle öğünü ve gün içerisinde daha az enerji alımını sağlamıştır. Ağırlık kaybı programlarında, öğündeki karbonhidratlı besinlerin azaltılması ve yüksek kaliteli protein düzeyinin artırılması ile vücut kompozisyonunda olumlu değişikliklerin sağlanabileceği bildirilmiştir. Bu nedenle sabah kahvaltısında yumurta tüketilmesinin vücut ağırlığını kontrol uygulamalarında yararlı olabilecektir. Kahvaltı içeriğinin geliştirilmesinin şişmanlığa neden olacağı konusunda bir kanıt olmamakla birlikte, sabah kahvaltısını atlayan çocukların daha şişman oldukları saptanmıştır. Kahvaltı yapılması ve ağırlık kontrolü arasındaki ilişkide fiziksel aktivite yapma durumunun da etkili olabileceği düşünülmektedir.

Kongrede sunum yapan hekimlerden Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim üyesi Doç. Dr. Gül Öz de yaptığı konuşmada, vitamin ve minerallerin metabolizma için gerekli maddeler olduğunu belirterek, sağlıklı olmak, vücut fonksiyonlarını devam ettirmek ve büyümeyi sürdürmek için bu maddelerin küçük miktarlarda alınmasıyla mümkün olduğunu bildirdi.

Vitaminlerin, vücutta kimyasal reaksiyonların hızını ayarlamaya yardımcı bir grup organik madde, minerallerin ise kemiklerin ve yumuşak dokuların önemli bir elemanı olan doğal, organik olmayan bir madde olduğunu anlatan Öz, şu bilgileri verdi:

''Vitaminler doğrudan enerji kaynağı değil günlük gıdalarla alınan besin öğeleridir. Günümüzde, yetişkinlerin çoğu besleyici bir diyete rağmen gıdalardaki vitamin ve minerallerin vücut tarafından yeterli emilemediği veya kullanılamadığı düşüncesiyle vitamin desteği kullanmaktadır. Oysa normal yemek düzeninde, bu destek ürünlerini yüksek dozlarda almak hem faydasız hem de tehlikelidir. Bir hastalık veya eksiklik söz konusu değilse 'mega dozlarda' vitamin alımına gerek yoktur ve böyle bir kullanımı doktorlar da önermezler. Bir vitaminin aşırı yüksek dozda alınması, başka bir vitaminin miktarı normal olsa bile kullanımını engelleyebileceği için her vitaminin dengelenmiş düzeyleri izlenmelidir. Örneğin, K vitamini eksikliği yüksek dozda E vitamini kullanımına bağlı olabilir. Yüksek E vitamini, vücudun K vitamini ihtiyacını arttırarak bu vitaminin eksikliğine neden olabilir. Aşırı miktarda mineral alımı da özellikle gebe ve süt veren kadınlarda, çocuklarda ve yaşlılarda riskli olabilir.''

SİGARA VE ALKOL ÖLÜMCÜL İKİLİ

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gülay Sain Güven de sigara ve alkol kullanımın zararlarına ve arasındaki bağa ilişkin bilgi verdi.
Güven, genellikle alkoliklerin, alkolik olmayanlara göre daha çok sigara içtiğini, sigara içenlerin de daha çok alkolik olduğunu belirterek, sigara içilmesi ile alkol kullanımı arasında davranışsal bir ilişkinin söz konusu olduğunu dile getirdi. Güven, ''Ayrılmaları zor. Çünkü alkol, nikotinin neden olduğu haz etkisini artırıyor bu da alkollü içkiler içerken daha çok sigara içilmesine neden oluyor. Hem nikotin hem etanol beyinde, bağımlılığın altında yatan pozitif güçlendirmede rol oynayan dopaminin konsantrasyonunun artmasına neden oluyor'' dedi.

Basın toplantısında ayrıca, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kerim Güler gebelik döneminde görülebilecek iç hastalıklarının anne adayı ve bebek için çeşitli sağlık sorunlarına yol açabileceğine dikkati çekerek, ilaçların mutlaka hekim kontrolünde kullanılması gerektiğini söyledi.

Kadınlar sağlıklarına daha düşkünler ve sağlık sorunlarına karşı daha duyarlılar. Doktorlarına daha sık ve daha erken başvururlar, sağlık kontrollerini daha düzenli yaptırırlar. Önerilere de  dikkatle uyarlar.

Daha az sigara, alkol, kahve ve bağımlılık yapan maddeler kullanırlar. 

İşyeri ve çevresel kirlenmelere yol açan toksinlerle  daha az temas ederler.

Trafik kazaları, işyeri kazaları, intihar ve cinayet gibi beklenmedik sebeplerle ölümler kadınlarda daha düşüktür.

Daha iyi ve daha dengeli beslenirler. 

Aile ilişkilerine yüksek düzeyde bağlılık ve önemseme, aileye ve topluma aidiyette duygusal samimiyet, dostluk, arkadaşlık, komşuluk duygusu gibi iyilik hali veren ruhsal yapılanmalar kadınlarda daha yüksektir. Dini duygular ve düşsel bağlar daha gelişmiş seviyededir. 

Çok eşlilik eğilimi ve heteroseksüel ilişkiler kadınlarda daha az, seksüel yolla bulaşan hastalıklara yakalanma oranı daha düşüktür.

Kolesterol yüksekliği ve damar sertliği sorunu erkeklere oranla daha azdır. Kalp ve damar hastalıklarının sıklığı daha düşüktür.

Sonuç: Kadınlar sağlıklı yaşamın bedensel ve ruhsal kurallarına daha uyumlular. İkinci zarlarını daha doğru atıyorlar ve daha uzun yaşıyorlar.